سیمای اقتصاد كشاورزی منطقه سروآباد

شهرستان سروآباد با مساحت تقریبی 1055 كیلومتر مربع در جنوب شهرستان مریوان از استان كردستان و با مختصات جغرافیایی 35 درجه و 3 دقیقه عرض شمالی و 46 درجه و 10 دقیقه طول شرقی و در ارتفاع 1270 الی 1340 متری از سطح دریا واقع است . این بخش شامل یك شهر به نام سروآباد در 35 كیلومتری جنوب مروان ، 6 دستان و مجموعا 73 روستای دارای سكنه با جمعیتی بالغ بر هفتاد هزار نفر می باشد .

جدول (1) تعداد دهستان ها و روستاهای شهرستان سروآباد
دهستان كوهسالان ژریژه اورامان رزاب پایگلان بیساران جمع
تعداد روستا 19 17 14 12 6 5 73

مساحت كل شهرستان تقریبا 105500 هكتار شامل :

  • الف ) مراتع و جنگل ها 79800 هكتار
  • ب ) ارتفاعات صخره ای و اراضی سنگلاخی 11500 هكتار
  • ج) اراضی مزروعی و باغات 14200 هكتار به ترتیب :
    • 1- اراضی زراعی و باغی 8310 هكتار
    • 2- اراضی آیش سالانه 5890 هكتار

 

جدول (2) سطح اراضی زراعی و باغی به تفكیك آبی و دیم بر حسب هكتار
نوع اراضی آبی دیم جمع
زراعی 2742 3230 5972
باغی 1326 1012 2338
جمع 4068 4242 8310
جدول (3) – آمار سطح زیر كشت محصولات زراعی به هكتار
ردیف نام محصول آبی دیم جمع
1 گندم 975 2175 3150
2 جو 54 130 184
3 نخود 20 780 800
4 عدس 5/0 5/0 1
5 لوبیا قرمز 15 ، 15
6 آفتابگردان 5/0 ، 5/0
7 توتون و تنباكو 19075 ، 190
8 سیب زمینی 80 ، 75
9 پیاز 130 ، 80
10 گوجه فرنگی 1 ، 130
11 سایر سبزیجات 4 ، 1
12 بادمجان 4 ، 4
13 فلفل   ، 2
14 هندوانه 8 12 20
15 خربزه ، طالبی گرمك ، 70 70
16 یونجه 370 ، 370
17 شبدر 800 50 850
18 بامیه 10 ، 10
19 ارزن 1 ، 1
20 بادام زمینی 6 ، 6
21 سایر محصولات ، 5/12 5/12
22 جمع 2742 3230 5972
جدول (4) آمار سطح زیر كشت محصولات باغی به هكتار
ردیف نوع میوه و منطقه كشت نهال بارور جمع
1 میوه های دانه دار – سیب 15 75 90
2 میوه های دانه دار – گلابی 6 24 30
3 میوه های دانه دار ، به 1 9 10
4 میوه های هسته دار ، زردآلو 7 67 75
5 میوه های هسته دار – گوجه ، 20 20
6 میوه های هسته دار، گیلاس 6 4 10
7 میوه های هسته دار – آلبالو 1 5/0 5/1
8 میوه های هسته دار ، آلو 5/2 5/1 4
9 میوه های هسته دار – شلیل 5/1 5/0 2
10 میوه های هسته دار – آلو قطره طل 5/0 ، 5/0
11 میوه های هسته دار – هلو 12 18 30
12 میوه های دانه ریز – انگور آبی ، 100 100
13 میوه های دانه ریز – انگور دیم 250 700 950
14 میوه های دانه ریز – انواع توت درختی 1 49 50
15 میوه های دانه ریز – توت فرنگی 5 285 290
16 میوه های دانه ریز – خشك – گردو 180 380 560
17 میوه های دانه ریز – بادام آبی 1 4 5
18 میوه های دانه ریز – بادام دیم 35 25 60
19 میوه های دانه ریز – سنجد 1 8 9
20 میوه های نیمه گرمسیری ، زیتون 14 ، 14
21 میوه های نیمه گرمسیری – انار 4 14 18
22 میوه های نیمه گرمسیری – انجیر ، 7 7
23 میوه های نیمه سردسیری ، زالزالك ، 2 2
24 جمع     2338

به جرات می توان گفت كه منطقه سروآباد یكی از قدیمی ترین مناطق مسكونی ایران بوده است . شهر زیبا و دلنشین سروآباد كه در میان كوه كوهسالان و كوه میانه واقع است برگرفتهاز نام حاكم و فرمانروای این شهر در زمان قدیم و قبل از اسلام بود . سروه یا به كردی «سوله» اسم دختر فرمانروای شهر زریبار در مریوان است كه «سوله» است به سروآباد یا «سولاوا» تغییر می دهد .
با توجه به عوامل و فاكتورهای موثر و پدید اورنده اقلیم به ویژه ارتفاع ، عرض جغرافیایی و توده های هوا و سیستم های هواشناسی شرایط اقلیمی متفاوت و متنوعی به وجود می آید . عامل ارتفاع مهم ترین عامل تعیین كننده اقلیم می باشد كه موجب ریزش های جوی در منطقه اورامان و شاهو شرایط نسبتا مساعدی برای بارندگی های مناسب و ایجاد پوشش جنگلی فراهم آورده است و آن را مستعد كشت دیم نموده است بر اساس نتایج آمار بارندگی های ایستگاه های مجاور منطقه ف میانگین نزولات جوی در حدود 700،600 میلیمتر برآورد گردیده كه حداكثر تعداد روزهای بارانی غالبا در اسفند ماه و گاهی در فروردین ماه و حداقل وقوع روزهای بارانی در شهریور ماه می باشد .
متوسط سالیانه حرارت و دمای منطقه 9/13 درجه سانتیگراد بوده كه طی ماه های سال دامنه ان از 2/7 درجه سانتیگراد تا 6/20 درجه سانتیگراد تغییر داشته كه به حداقل 5/23، درجه سانتی گراد و حداكثر 5/41 درجه سانتی گراد در فصول مختلف نیز رسیده است . میانگین رطوبت هوای منطقه حدود 56 درصد بوده كه در طول فصول مختلف سال از حداقل 19 درصد تا حداكثر 75 درصد نیز می رسد .
شرایط اقلیمی و توپوگرافی منطقه رودخانه های متعددی را به وجود اورده است كه از ویژگی اساسی این آب های سطحی منطقه سیلابی و فصلی بودن آن ها است . بنابرایندر بهار پر آب و خروشان و در تابستان كم آب و گاهی آب سطحی دره ها و آبراهه ها نیز خشك می شوند . از آن جا كه رودخانه ها معمولا از دره های عمیق می گذرد و اراضی مسطح و وسیع به ندرت در جوار رودخانه ها وجود دارد و به سبب اختلاف ارتفاع زیاد اراضی كشاورزی از سطح رودخانه ها نمی توان به نحو مطلوب از آب های سطحی مناسب بیشتری دارد .
رودخانه سیروان با 21 كیلومتر طول در خاك ایران طویل ترین رودخانه كردستان است كه از شعبات و سرشاخه های متعددی تغذیه می شود . مهم ترین آن ها عبارتند از گاران – گلچیدر ، رزاب ، چم گوره ، بیساران ، قشلاق ، زریبار و گاورود ك از بخش سروآباد گذشته و با عبور از مرز شمال غربی شهرستان پاوه از استان كرمانشاه بلا استفاده وارد خاك عراق می شود . از عمده فعالیت های مركز خدمات كشاورزی سروآباد علی الرغم كمبود شدید نیروهای فنی و كارآمد و وجود مشكلات عدیده مدیریتی و اداری می توان به خدمات و دستاوردهای زیر اشاره نمود .
در بخش زراعت با تلاش و پیگیری امور حداكثر بهره گیری از حداقل وقت و امكانات موجود خوشبختانه جهش های چشمگیری در اجرای طرح های بهزراعی و به وجود آمد به طوری كه ی چند سال فعالیت مركز خدمات كشاورزی سروآباد روند افزایش بازده اجرای صحیح اصول بهزراعی و هدایت و حمایت كشاورزان جهت بهره گیری بهتر و بیشتر از عوامل تولید شامل آب ، خاك ،‌نهادها (بذر – سم – كود) و ماشین الات موجود را با توجه به آمار جدول (5) در مورد گندم كه به عنوان یكی از محصولات استراتژیك و حساس و اساسی همواره مد نظر و توجه دولتمردان بوده است قابل ارائه است .

جدول (5) آمار خرید گندم مازاد بر نیاز كشاورزان در طی سال های 77،1374 بخش سروآباد (مقدار گندم خریداری شده به تن)
سال مقدار
1374 380
1375 750
1376 1680
1377 2700

در ضمن در سال زراعی 75،1374 برای اولین بار اجرای طرح بهزراعی گندم به شیوه مكانیزه در بخش سروآباد گندمكار نمونه آبی استان با عملكرد 8320 كیلوگرم در هكتار از سروآباد انتخاب شد .
2) در بخش حفظ نباتات با اجرای دقیق برنامه های كاری از جمله تشكیل شبكه های مراقبت و نگهداری محصولات زراعی و باغی ومبارزه با آفات عمومی موش ، ملخ و سن مضر غلات و علف های هرز مزارع گندم و علوفه و تشكیل كارگاه های آموزشی و اجرای طرح پایلوت یا كاهش مصرف سم و كود از طریق پیگیری موضوع استفاده بهینه و بجا از انواع كود و سموم شیمیایی به منظور جلوگیری از الودگی محصولات و محیط زیست اقدامات شایسته ای صورت گرفته است .
3) در بخش بافبانی با اجرای طرح های اصلاح و احیای باغات در سطح منطقه از طریق اعطای وام های بلاعوض و كم بهره و بلند مدت به باغداران تحولات بارزی به هماره داشت به طوری كه مثلا اگر مقایسه ای نسبی به وضعیت باغ 35 هكتاری سروآباد داشته باشیم پی خواهیم برد كه در ابتدا به دلایلی آن باغ از لحاظ آلودگی به آفات و بیماری ها به كلكسیونی از آفات و بیماری ها و مخزن انواع حشرات و امراض تبدیل شده بود با اجرای برنامه های جامع و تلفیقی و نیز طرح اصلاح و احیاء وضعیت باغ متحول گردید و در سال 1377 به عنوان باغ نمونه استان از لحاظ تولید محصول انتخاب گردید .
در امر احداث باغات با اجرای طرح های احداثی باغات انگور دیم و سایر باغات آبی سالیانه از طریق اعطای وام های بلا عوض علاوه بر افزایش سطح باغات در منطقه مسائل و اصول صحیح احداث باغ نیز معرفی می شد . لازم به ذكر است در طول سال های گذشته مدام تولید كننده برتر محصولات باغی استان از سروآباد انتخاب می گردید و در سال گذشته نیز انگور كار دیم نمونه استان با عملكرد 5/16 تن در هكتار از روستای ژریژه انتخاب شد .
گردو كار نمونه استان در چند سال گذشته از روستای دزلی انتخخاب شده و می شود .
4، در بخش اب و خاك با توجه به ضعف مالی اكثر كشاورزان ، مقدمات دسترسی بیشتر و كسب اعتبارات لازم در زمنیه های استحصال ، انتقال و مهار آب در قالب طرح های كوچك مهیا شده و همیشه سهم استفاده از اعتبارات شهرستان در لیست های تنظیمی در خور توجه بود .
5، در بخش ترویج كه تمام فعالیت ها نتیجه و ثمر ترویج صحیح اصول و آموزش درست می باشد مركز از طریق پیوند و ارتباط تنگاتنگ صحیح و سالم و كسب اعتبار با داقت در عمل و گفتار و پندار توانست محل اعتماد و امید كشاورزان را تا حدودی تامین نماید . نمونه نتیجه مثبت اقدامات ترویجی و آموزشی ،‌حضور و مشاركت فعال در برنامه ها و كلاس های اجرای مركز می باشد حس دلسوزی باعث می شد كه علاوه بر برنامه های ابلاغی عادی ، بارها در روستاها حضور پیدا كرد تا مسایل و موارد تفهیم و كشاورزان بهتر توجیه شوند چون توفیق نیاز به تلاش و جدیت بیشتری دارد در بخش ترویج نیز بارها شاهد كسب مقام و رتبه در شهرستان – استان و حتی كشور بوده ایم و یادبودها و تقدیر نامه های این موارد در سالن ترویج مركز موجود است .
در رابطه با خدمات دیگر مركز از جمله توزیع نهادها ، قطعات و سوخت تراكتور و ادوات كشاورزی و نیز سموم و كودهای شیمیایی در حد نیاز و به موقع اقدام به عمل آمده است به طوری كه برنامه های خاصی جهت توزیع عادلانه آن خدمات به اجرا در می آمد .
در رابطه با سایر فعالیت ها كه از حیطه عمل مركز خارج بود راهنمایی و مساعدت لازم انجام می گرفت .
و در نهایت ارتباط با سایر ادارات و نیز ارگان ها و نیز روابط عمومی مناسبی و در خور توجهی برای ارباب رجوع واقعامد نظر بود و سعی بر حفظ روابط حسنه و بهره برداری معقول و قانونی از مجموعه دستگاه های اجرایی منطقه رعایت می شد و رضایت خالق یكتا بر امور از اهم واجبات بود .
عمده عوامل و ویژگی های خاص منطقه كه از مشكلات اساسی اجرای برنامه ها بود . عبارتند از :

  • 1) كوچكی قطعات . شیب دار بودن آن ها كه امكان استفاده و به كارگیری ادوات و ماشین آلات را محدود ساخته است .
  • 2) غالبیت شیوه كشت و زرع سنتی و معیشتی بر فرهنگ عامه كشاورزی منطقه كه باعث محدودیت اجرای اصول نوین كشاورزی و پذیرش سریع آخرین دستاوردهای عملی روز می باشد .
  • 3) بی سوادی اكثر كشاورزان و بهره برداران بخش كشاورزی كه مانع اصلی در انتقال آموزشی و ترویج شیوه های درست اجرا می باشد .
  • 4) ضعف حسن همكاری و پایین بودن روحیه تعاون در بین كشاورزان
  • 5) محرومیت بخش كشاورزی از نظر سرمایه گذاری و نیروهای جوان و كارآمد و تحصیل كرده و متاسفانه جذب در بخش تجارت و شغل های كاذب و قاچاق

از جمله پیشنهادات می توان به موارد زیر اشاره نمود :

  • 1- حمایت و تشویق بیشتر كشاورزان جهت ایجاد ایستگاه های پمپاژ و اجرای طرح كوچك و بزرگ آب و خاك جهت بالا بردن سطح اراضی آبی از طریق تقویت مالی و تخصیص اعتبار و افزایش سرمایه گذاری در بخش كشاورزی
  • 2- تداوم ترویج فرهنگ صحیح واصولی كشاورزی پایدار به منظور جلوگیری از بروز خسارت های جبران ناپذیر و حصول بازده بیشتر با توجه به روند رو به تزاید جمعیت بیشتر به هر طریق ممكن و با حمایت جدی و همه جانبه كشاورزان
  • 3- تاسیس واحدهای صنایع تبدیلی و تكمیلی محصولات غالب منطقه مانند توت فرنگی و انگور مثلا در صورت تامین نهادهای مورد نیاز توت فرنگی با توجه به استعداد منطقه شامل كود ، موتور پمپ و تامین ابزار و ادوات مناسب و اجرای برنامه های تحقیقاتی به منظور معرفی و اریته های پر بازده و سازگار ، تامین وسیله نقلیه مناسب حمل این محصول ،‌ایجاد راه های ارتباطی روستایی مناسب ، گسترش فعالیت های ترویجی جهت معرفی اصول بازاریابی به ویژه تهیه جعبه و كارتن مناسب بسته بندی و نحوه تولید مربا و مارمالاد ،‌اسانس ،‌پودر شربت ،‌سطح زیر كشت ،‌میزان تولید و كیفیت محصول و ارزش افزوده آن به نحو بارزی ارتقاء‌می یابد و می تواند نقش موثری در اقتصاد منطقه ایفا نماید .
  • 4- دایر نمودن مراكز خدمات كشاورزی دهستان ها و دفاتر ترویجی جهت زمینه ایجاد ارتباط مستمر و تنگاتنگ ارباب رجوع با دستگاه های اجرایی بخش كشاورزی 5- تامین پرسنل فنی و امكانات مورد نیاز اجرای طرح ها و سیاست های دولت در بخش كشاورزی
  • 6- تقویت بخش باغبانی و دامپروری منطقه به لحاظ وجود اراضی شیب دار و مراتع سرسبز

بحث مراحل مختلف خرد گندم و تبدیل گندم به آرد و هزینه های مختلف مسیرهای حمل و نقل طبق آخرین برآورد موجود :

  • 1- ضریب تبدیل گندم به آرد : آرد حاصل از هر تن گندم ،‌843 كیلوگرم خواهد بود یعنی 3/84% آرد از گندم حاصل و 7/15% كاهش و افت و اختلاف بین گندم و آرد به وجود می آید .
  • 2- كرایه حمل هر تن گندم از مزرعه به مراكز خرید 4500 ریال می باشد یعنی به ازاء هر كیلوگرم 5/4 ریال بایستی علاوه بر قیمت خرید گندم توسط مراكز خرید ،‌بابت كرایه حمل به زراع تحویل دهنده گندم پرداخت شود .
  • 3- كرایه حمل گندم از مراكز خرید به كارخانه آرد رزاب بر اساس بعد مسافتی و محل های مختلف به شرح زیر محاسبه می گردد :
    • الف ) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید سنندج به به كار خانه آرد برابر 16000 ریال می باشد .
    • ب ) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید پیر خضران به كار خانه آرد برابر 26400 ریال می باشد .
    • پ ) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید جانوره به كار خانه آرد برابر 25300 ریال می باشد .
    • ت) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید سرخ توت به كار خانه آرد برابر 16500 ریال می باشد .
    • ث) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید وله ژیر به كار خانه آرد برابر 15400 ریال می باشد .
    • ج ) كرایه حمل هر تن گندم از مراكز خرید سروآباد به كار خانه آرد برابر 7700 ریال می باشد .
    4- هزینه تبدیل هر تن گندم به آرد كه از سوی اداره غله به كارخانه آرد پرداخت می شود 15000 ریال یعنی به ازاء هر كیلوگرم 15 ریال می باشد .
  • 5- هزینه حمل یك كیسه آرد 80 از كارخانه آرد به مریوان 600 ریال یعنی به ازاء هر كیلوگرم 5/7 ریال می باشد .